شدّت به جنگ با يكديگر پرداختند . گويا هر روز يكى از فرماندهان امام رهبرى خط مقدم را عهده‌دار بوده است . روز نخست مالك ، روز دوم هاشم بن عتبه ، روز سوم عمار بن ياسر ، روز چهارم محمد حنفيه و روز پنجم عبد الله بن عباس ، فرماندهى را عهده‌دار بوده‌اند . « 1 » پنج شنبه بعدى ، جنگ شدت يافت و ضمن آن جناح چپ عراق شكست اما به سرعت با همت و رشادت خود امام و مالك اين شكست جبران شد . « 2 » امام خود در ميان سپاه حضور داشت و مرتب با خواندن دعاها و خطبه‌ها آنان را به پايدارى فرا مىخواند . « 3 » امام در بحبوحهء درگيرى ، قرآنى به دست يكى از سپاهيانش داد تا به سوى سپاه شام رفته آنان را به حكميت قرآن دعوت كند ، اما سپاه شام او را كشتند . « 4 » امام از معاويه خواست تا با يكديگر مبارزه كنند ، هر كدام پيروز شدند ، حكومت از آن او باشد . معاويه حاضر به پذيرش اين پيشنهاد نشد . « 5 » يك بار نيز با عمرو روبرو شد كه عمرو با آشكار كردن عورت خود و استفاده از حياى امام توانست از معركه بگريزد . « 6 » نظير همين مسأله براى بسر بن ارطاة نيز پيش آمده است . « 7 » در اين جنگ بسيارى از سپاهيان برجستهء امام نظير عمار ياسر به شهادت رسيدند . يكى از شهداى صفين اويس قرنى ، « 8 » عارف نامى است كه منزلتى بزرگ در ميان مسلمانان داشته و دارد . ابن اعثم ، در ضمن خبر شهادت وى در صفين ، شرحى دربارهء وى به دست داده است . « 9 » هاشم بن عتبه معروف به هاشم المرقال ، كه يك چشم خود را در فتوحات از دست داده بود ، از فداكارترين ياران امام بود كه در صفين به شهادت رسيد . او برادر

--> جمعه دانسته است كه با اين تاريخ سازگار نيست ، اما با توجه به خبر نصر داير بر آن كه قرار نامهء حكميت در چهار شنبه هفدهم صفر نوشته شده نقل بلاذرى به اين كه دوازدهم ماه صفر جمعه بوده درست مىشود . ( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، صص 305 - 303 ( 2 ) . همان ، ج 2 ، صص 306 - 305 ( 3 ) . وقعة صفين ، صص 232 - 230 ( 4 ) . وقعة صفين ، ص 244 ( 5 ) . همان ، ص 274 ؛ اخبار الطوال ، ص 176 ( 6 ) . وقعة صفين ، ص 407 ؛ انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 330 ؛ اخبار الطوال ، ص 177 ( 7 ) . الفتوح ، ج 3 ، صص 174 - 173 ( 8 ) . وقعة صفين ، ص 324 ؛ انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 320 . بلاذرى خبر شهادت اويس را با ترديد آورده است . مصحح محترم منابع متعددى را كه اين خبر غير قابل ترديد را آورده‌اند در صفحات 322 - 320 ياد كرده است . ( 9 ) . الفتوح ، ج 2 ، صص 460 - 451